Festina Lente, latijn voor haast je langzaam, is een eeuwenoud principe dat oproept om snelheid en zorgvuldigheid met elkaar in balans te brengen. Hoewel de uitdrukking haar oorsprong vindt in het Oudgriekse σπεῦδε βραδέως ("haast je langzaam"), is de gedachte actueler dan ooit. In een wereld waarin software steeds sneller wordt ontwikkeld en AI een steeds grotere rol speelt bij het schrijven van code, is de uitdaging niet alleen om snel te bouwen, maar vooral om duurzaam te ontwikkelen.

Moderne ontwikkelteams werken met korte iteraties, Continuous Integration en Continuous Delivery (CI/CD). Nieuwe functionaliteiten worden soms meerdere keren per dag uitgerold. AI-codeassistenten versnellen dit proces verder door code te genereren, repetitieve programmeertaken over te nemen en ontwikkelaars te ondersteunen bij complexe vraagstukken. De snelheid is ongekend, maar juist daardoor neemt het belang van kwaliteit toe.

Wanneer onvolwassen of onvoldoende gecontroleerde code zich snel verspreidt, kunnen fouten zich net zo snel vermenigvuldigen. Productiesystemen vragen daarom om een verification-first-aanpak: kwaliteit en verificatie moeten vanaf het begin onderdeel zijn van het ontwikkelproces en niet pas plaatsvinden vlak voor een release. Hoe sneller de ontwikkeling verloopt, hoe groter de verantwoordelijkheid van organisaties wordt om de kwaliteit, veiligheid en betrouwbaarheid van hun eigen software aantoonbaar te waarborgen.

AI helpt hier ook bij: AI kan testgevallen genereren op basis van requirements, fouten analyseren door logbestanden en codewijzigingen met elkaar te verbinden en zelfs kwetsbare of instabiele testautomatisering verbeteren. De mens blijft verantwoordelijk voor de belangrijkste beslissingen. Ontwikkelaars, architecten en testers bepalen uiteindelijk de kwaliteitsnormen, de acceptabele risico's en of software gereed is voor productie. AI versnelt het proces, maar neemt deze verantwoordelijkheid niet over.

Testing vormt daarom geen sluitstuk van softwareontwikkeling, maar een integraal onderdeel ervan. Unit tests, integratietests, regressietests, securitytests en performancetests geven ontwikkelaars de zekerheid dat wijzigingen geen ongewenste neveneffecten veroorzaken. Bij AI-toepassingen komen daar aanvullende validaties bij, zoals het beoordelen van nauwkeurigheid, robuustheid, bias en uitlegbaarheid van modellen. Alleen wanneer kwaliteit continu wordt gevalideerd, kan de ontwikkelsnelheid daadwerkelijk worden verhoogd zonder het vertrouwen van gebruikers te verliezen.

Voor organisaties in de publieke sector, de gezondheidszorg en de financiële dienstverlening is deze ontwikkeling nog belangrijker. Hun systemen ondersteunen kritische processen en staan onder toenemend maatschappelijk en wettelijk toezicht. Europese regelgeving, zoals de AI Act en de Digital Operational Resilience Act (DORA), maakt van kwaliteitsborging en testing niet langer een interne kwaliteitscontrole, maar een aantoonbaar onderdeel van compliance. Testing is het moment waarop organisaties kunnen laten zien dat zij begrijpen hoe hun AI-gedreven systemen functioneren voordat deze in productie worden genomen.

Ook binnen Robotic Process Automation (RPA) geldt hetzelfde principe. Bots automatiseren bedrijfsprocessen, maar zijn afhankelijk van externe systemen, gebruikersinterfaces en voortdurend veranderende bedrijfsregels. Juist een zorgvuldig ontwerp en een robuuste teststrategie zorgen ervoor dat automatisering blijvend waarde toevoegt.

Festina Lente betekent daarom niet dat organisaties AI-gedreven softwareontwikkeling moeten afremmen, en zeker niet dat zij nieuwe technologie zonder kritische blik moeten omarmen. Het betekent dat de discipline rondom softwarekwaliteit moet meegroeien met de snelheid van ontwikkelen. Naarmate AI meer code genereert en releases elkaar sneller opvolgen, moeten ook de kwaliteitscontroles, geautomatiseerde tests en governance zich verder ontwikkelen. De snelheid van ontwikkeling vraagt om evenredig sterke waarborgen.

De eeuwenoude wijsheid achter Festina Lente blijft daarmee verrassend actueel. Wie zorgvuldig ontwikkelt, grondig test en bewust omgaat met risico's, creëert juist de voorwaarden om sneller en betrouwbaarder te innoveren. Of, zoals software-engineers het vaak verwoorden: "Slow is smooth, and smooth is fast." Door eerst kwaliteit te borgen, ontstaat uiteindelijk de snelheid die organisaties nodig hebben om duurzaam te kunnen innoveren en het vertrouwen van gebruikers te behouden.

Voor meer vragen over Testing, stuur een bericht naar: info@mvrdw.nl

Door onze redactie.